Gözde Zar Oluşması Neden Olur?

Gözde zar oluşması, retina yüzeyinde çeşitli nedenlerle hücrelerin çoğalması ve ince bir zar tabakası oluşturması sonucu gelişir. Bu zar zaman içinde büzüşerek makula üzerinde çekinti oluşturabilir ve görme kalitesini olumsuz etkileyebilir. En yaygın neden, yaşa bağlı olarak göz içindeki vitreus jelinin yapısında meydana gelen doğal değişikliklerdir. Yaş ilerledikçe vitreus retinadan ayrılabilir ve bu süreç sırasında retina yüzeyinde kalan bazı hücreler çoğalarak epiretinal membran oluşumuna zemin hazırlayabilir.

Diyabete bağlı retina hastalıkları da önemli risk faktörleri arasında yer alır. Retina damarlarında oluşan hasar ve buna bağlı iyileşme süreci sırasında gelişen hücresel değişiklikler, zar oluşumunu tetikleyebilir. Retina yırtıkları ve retina dekolmanı sonrasında uygulanan cerrahi tedaviler de epiretinal membran gelişimine neden olabilir. Aynı şekilde göz travmaları ve göz içi iltihapları da retina yüzeyinde iyileşme sürecini etkileyerek zar oluşumuna yol açabilir.

Daha nadir olarak retina damar tıkanıklıkları ve bazı diğer retina hastalıkları da epiretinal membran gelişimiyle ilişkilendirilebilir. Bazı hastalarda ise herhangi bir göz hastalığı, travma veya cerrahi öyküsü olmadan da gözde zar oluşabilir. Bu nedenle özellikle ileri yaş grubundaki bireylerde düzenli retina muayeneleri, hastalığın erken dönemde tespit edilmesine yardımcı olur.

Epiretinal Membran Belirtileri Nelerdir?

Epiretinal membran, başlangıç döneminde çoğu zaman belirgin bir şikâyete neden olmaz. Zar dokusu ince olduğu sürece görme normal olabilir. Ancak zar kalınlaşıp makula üzerinde çekinti oluşturmaya başladığında görme kalitesinde giderek artan değişiklikler ortaya çıkabilir.

En sık görülen belirti, merkezi görmede bulanıklıktır. Özellikle kitap okurken, telefondaki yazıları incelerken veya ince ayrıntılar gerektiren işlerle uğraşırken netlik kaybı hissedilebilir. Hastalığın en karakteristik belirtilerinden biri düz çizgilerin eğri ya da dalgalı görülmesidir. Kapı kenarları, pencere çerçeveleri veya satırlar normalden farklı algılanabilir. Bu durum, makula bölgesinde oluşan çekintinin bir sonucudur.

Bazı hastalar cisimleri olduğundan daha büyük ya da daha küçük görüyormuş hissi yaşayabilir. Ayrıca görüntülerde şekil bozukluğu oluşabilir ve iki göz arasında görme kalitesi farkı hissedilebilir.

Hastalık ilerledikçe tek gözde görme keskinliği azalabilir. Bu değişiklik yavaş geliştiği için kişi uzun süre fark etmeyebilir. Özellikle diğer göz sağlıklıysa, görme kaybı günlük yaşamda belirgin olmayabilir. Epiretinal membran genellikle ağrı, kızarıklık veya gözde batma gibi belirtilere neden olmaz. Bu nedenle görmede meydana gelen hafif değişikliklerin bile önemsenmesi ve retina muayenesi ile değerlendirilmesi gerekir.

Gözde Zar Oluşması Nasıl Tedavi Edilir?

Epiretinal membran tedavisi, zarın retina üzerinde oluşturduğu etkinin derecesine ve hastanın görme düzeyine göre planlanır. Her epiretinal membran vakasında cerrahi tedavi gerekmez. Görme keskinliğinin iyi olduğu ve şikâyetlerin günlük yaşamı etkilemediği hastalarda düzenli takip yeterli olabilir.

Takip sürecinde retina yapısı ayrıntılı olarak değerlendirilir. Özellikle Optik Koherens Tomografi (OCT) ile makula bölgesindeki çekinti, zarın kalınlığı ve hastalığın ilerleyip ilerlemediği düzenli aralıklarla kontrol edilir. Görme kalitesinde belirgin azalma, düz çizgilerin eğri görülmesi veya günlük yaşamı zorlaştıran görme bozuklukları geliştiğinde cerrahi tedavi gündeme gelebilir. Bu durumda uygulanan pars plana vitrektomi ameliyatı sırasında göz içindeki vitreus jeli çıkarılır ve retina yüzeyindeki zar, özel mikrocerrahi tekniklerle dikkatlice soyulur.

Cerrahinin temel amacı, makula üzerindeki çekintiyi ortadan kaldırmak ve görme fonksiyonunun daha fazla bozulmasını önlemektir. Ameliyat sonrasında görme çoğu hastada kademeli olarak düzelir. Ancak iyileşme süreci birkaç ay sürebilir ve elde edilecek görme düzeyi; hastalığın süresi, zarın oluşturduğu hasar ve retinanın durumuna göre değişebilir. Erken dönemde tanı konulması ve uygun zamanda tedavi planlanması, görme kalitesinin korunması açısından önemli avantaj sağlar.

Epiretinal membran her hastada aynı şekilde ilerlemez. Bazı kişilerde zar uzun yıllar boyunca değişmeden kalabilir ve görme üzerinde belirgin bir etki oluşturmayabilir. Ancak bazı hastalarda zar dokusu zamanla kalınlaşır ve retinaya uyguladığı çekme kuvveti artarak görme kalitesinin giderek bozulmasına neden olabilir. Tedavi edilmeyen ilerleyici epiretinal membranda merkezi görme bulanıklığı daha belirgin hale gelebilir. Özellikle okuma, araç kullanma, bilgisayar ekranına bakma ve ince ayrıntılar gerektiren günlük aktiviteler zorlaşabilir.

Hastalık ilerledikçe düz çizgiler daha belirgin şekilde eğri veya dalgalı görülebilir. Görüntülerde şekil bozuklukları gelişebilir ve cisimler olduğundan farklı boyutta algılanabilir. Bu değişiklikler kişinin günlük yaşamını ve yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilir.

İleri evrelerde makula üzerindeki sürekli çekinti, retina dokusunda kalıcı yapısal değişikliklere yol açabilir. Bu durumda ameliyat yapılsa bile görme keskinliği istenilen düzeyde düzelmeyebilir. Bu nedenle tedavi gerektiren hastalarda cerrahi kararının geciktirilmemesi önemlidir.

Epiretinal membran genellikle tam görme kaybına veya körlüğe neden olan bir hastalık değildir. Ancak uygun zamanda tedavi edilmeyen ilerleyici vakalarda merkezi görme kalıcı olarak etkilenebilir ve ince detayları görme yeteneği belirgin şekilde azalabilir.

Uzman değerlendirmesinde, Doç. Dr. Hasan Kızıltoprak tarafından da vurgulandığı gibi, epiretinal membran tanısı alan hastalarda düzenli retina kontrolleri büyük önem taşır. Görme düzeyindeki değişiklikler yakından takip edilerek en uygun tedavi zamanı belirlenebilir.